Een landschap in een fles

In 2004 kreeg ik van Davidsfonds de opdracht om de fotografie te maken voor een boek over Champagne. Niet alleen over de wijn, maar ook over de streek waaruit hij voortkomt. Gedurende een jaar reisde ik verschillende keren naar Noord-Frankrijk en volgde ik het landschap, het werk in de wijngaarden en het productieproces doorheen de vier seizoenen.

Champagne lijkt op het eerste gezicht vooral een verhaal van prestige en grote wijnhuizen, maar achter dat beeld ligt een landbouwlandschap waarin bodem, klimaat en menselijke kennis nauw met elkaar verbonden zijn. De wijngaarden bepalen het uitzicht van de streek en veranderen voortdurend met de seizoenen. Van het snoeien in de winter en het eerste groen in het voorjaar tot de groei van de druiven, de oogst en het werk dat daarna in de kelders verdergaat.

Voor het boek bezocht en fotografeerde ik zestien champagneproducenten. Daaronder waren bekende huizen, maar mijn aandacht ging niet alleen naar de namen op de flessen. Ik wilde begrijpen hoe de wijn tot stand kwam en welke mensen, handelingen en plaatsen achter het eindproduct schuilgingen. In de wijngaarden volgde ik het werk aan de wijnstokken en tijdens de oogst, terwijl ik in de huizen en kelders het verdere proces fotografeerde: persen, vinificatie, assemblage, rijping en uiteindelijk het bottelen van een wijn die vaak nog jaren in de kelder zou blijven.

Gaandeweg werd duidelijk hoe moeilijk het is om de wijn los te zien van het landschap waarin hij ontstaat. De kalkrijke bodem, de hellingen, het relatief koele klimaat en de ligging van de verschillende wijngaarden bepalen mee wat uiteindelijk in de fles terechtkomt. Maar terroir is nooit alleen een verhaal van bodem en klimaat. Het krijgt betekenis door generaties menselijke kennis en door de keuzes die telkens opnieuw in wijngaard en kelder worden gemaakt.

Juist die combinatie interesseerde me als fotograaf. Het eindproduct is verfijnd en feestelijk, maar het proces erachter bestaat voor een groot deel uit landbouw, handenarbeid, geduld en herhaling. Een wijnstok moet ieder jaar opnieuw worden verzorgd, druiven moeten worden geoogst en verwerkt en in de kelders wordt verder gewerkt aan iets waarvan het resultaat soms pas jaren later zichtbaar wordt.

De foto’s in deze reeks vormen daardoor niet alleen een portret van champagne als wijn. Ze vertellen ook over de streek die haar voortbrengt en over de mensen die dat landschap bewerken. Achter iedere fles bevindt zich uiteindelijk een plaats, een seizoen en een lange opeenvolging van menselijke handelingen. Champagne is in die zin letterlijk een landschap dat in een fles wordt meegenomen.

Champagne, Gravestone of Dom Perignon
Champagne, winter in the vineyard
Winter in de wijngaard
Champagne, Gravestone of Dom Perignon at the abbey church of Hautvillers
Kerkje van Hautvillers waar Dom Perignon begraven ligt
Champagne, work in the vineyard
Snoeiwerk in de winter
Champagne, work in the vineyard
Champagne, Champagne Roederer Vineyards
Champagne, flowering vine
Champagne, old Church and vineyards
Champagne, Chardonnay grapes
Chardonnay
Champagne, a village surrounded by vineyards
Champagne, windmill at Verzeney
Champagne, vineyards at Ay
Champagne, Grape harvest
Champagne, Grape harvest
Champagne, Grape harvest
Champagne, checking the grapes
Champagne, pressing grapes at Champagne Roederer
Champagne, Oak Barrels
Champagne, remuage racks in the cellar of Champagne Taittinger
Champagne, the cellar of Champagne Taittinger
Champagne, old house with a vineyard
Champagne, cellar at Champagne Salon
Champagne, bottles of Champagne Salon
Champagne, St Vincent's Day procession in Reims
Champagne, old sign at Champagne De Sousa
Champagne, entry hall at Champagne Roederer
Champagne, Bottles of Cristal Champagne Roederer
Champagne, wine tasting at Champagne Pol Rogier
Champagne, a glass of champagne at Champagne Roederer
Champagne, corks